GERRA AURREKO ETA OSTEKO ESKOLA

Auzo eskolek ez zuten nortasuna eta indarra hartzeko denborarik izan. 1938ko apirilaren 18aren ondoren auzo eskola guztiak eskola nazional bihurtu ziren eta aldaketa bat baino gehiago ekarri zuen horrek. Ordura arte materialez ondo hornituta baldin bazeuden, hori bukatu egin zen. Altxamenduak uniformismoa ekarri zuen, eta Escuela Nueva deitu zitzaion ideologiak eskola guztia aldatu zuen. Euskara baztertu egin zen, eta auzo eta bailaretako haurrek gazteleraz ez zekiten.

Auzo eskoletan hainbat maistrak errepresioa jaso zuten. Errepresioa gogorra izan zen arlo guztietan. Sistema politikoa erabat aldatu zen eta kargu politikoak ere bai. Hala ere, Diputazioan agintzen zutenak euskaldun, fededun eta tradizionalistak ziren. Kontuan hartzekoa da horietako batzuk parte hartu zutela auzo eskolen proiektuaren eraketan.
Maisu-maistra erdaldunak etortzen hasi ziren eta Diputazioa ez zegoen konforme fedegabeak eta euskararik ez zekitenak zirelako. Gerra bukatu ondoren berriro ere aurreko proiektuari eustea nahi izan zuten, baina arazo handi bat zegoen: maisu-maistrak aukeratzeko eskumena galdu egin zuen.
Proiektu autonomoa egin nahi izan zen beren kulturari, euskarari, herriko ohiturei eta erlijioari eusteko, baina hor bukatu zen autonomiaren ideia.

LANAREN ILDOA

Asterrika auzoari buruz ezer gutxi aurki dezakegu idatzita, eta bertako eskola izan zenari buruz, are eta gutxiago. Beraz, ikerketa lan hau egiteko, ezerezetik hasi behar izan nintzen. Lehenengo eta behin, Bizkaiko Aldundiko Artxibo Historikora jo nuen ea han zer zegoen eta nondik hasi jakiteko. Guztion sorpresarako eskolaren sorrerako dokumentuak, materialen zerrendak, irakasleen zerrenda, Berriatuko udala eta Aldundiaren arteko idatziak... Ezerezetik eskolari buruzko hainbat informazio aurkitu nuen bertan. Baina lanaren ildoa markatu duena dokumentu bat izan da, hain zuzen ere 1932ko urrian, ikasturte hasieran Ana Unzueta Larrañaga maistrak osatu zuen ikasleen zerrenda. Hona hemen:

Gregorio Goenaga
Pedro Maria Maguregui
José Maria Maguregui
Felix Irusta
Pascual Calzacorta
Luis Anakabe
José Mª Arrate
José Maria Aranceta
José Calzacorta
José Zuazaga
Julián Arrate
Juan Zuberogoitía
Dolores Irusta
Miren Irusta
Engracia Vicandi
Jerónima Maguregui
Juana Garramiola
María Calzacorta
Josefa Ignacia Aranceta
Purificación Anakabe
Tomasa Calzacorta
Mª Josefa Goenaga
Josefa Arrate
Juliana Elu
Juana Calzacorta
Rosa Urresti
María Gandiaga


Berriatúa 31 de octubre 1932

Beraz, zerrenda hartu eta ikertzen hasi nintzen: nortzuk zeuden bizirik elkarrizketatzeko, bakoitza zein baserritakoa zen, ze oroitzapen gelditzen diren...

ASTERRIKAKO AUZO ESKOLA

Aurkezpenean azaldu bezala, ikasgai desberdin bi lotu nahi izan ditut bietarako egin beharreko lanetan. Auzo eskolak gaia hartuta, zehatz-mehatz Asterrikako auzo eskola aztertu dut. Lana egiteko ildoa zera zen: norbere inguruko aspaldiko taldeko eskola-umeen argazki batez jabetu eta eskola erakuntza historikoa ikertzea.

Baina non dago Asterrika auzoa? Goazen bada honi buruz apurtxu bat jakitera.

Asterrika auzoa Berriatuan dago, elizaz Ondarroa da, baina udalez Berritxu. Ikusmira aparta duen muinoan kokatuta dago: Kantauriko itsasbazterra, Artibai ibaiaren ibarra eta Bizkaia eta Gipuzkoa arteko mendikate zabalei begira. GR-123 Bizkaiko ibilbide handiak zeharkatzen du auzoa, eta, Ondarroa, Mendexa, Lekeitio eta Berriatuako herriguneen tartean dagoenez, zalantzarik gabe esan daiteke txoko berezia dela, ibiltzeko xarmaz beteriko bide zidor txikiz beteta.

Garai batean baserri eder eta biziak zirenak, gaur egun asko bertan behera utzi, jausi eta galduta daude: Gurutze, Solozarreta, Ergaiz, Eguren Goikoa eta Eguren Behekoa... Gaur egun oraindik zutik dirauten baserrien artean aipagarrienetariko bat Aldeko baserria dugu, euskal baserri-inguruko arkitekturaren erakusgarri baita.

Auzo eskoletako eraikinak, edifizio isolatu legez, XIX-XX. mendeen arteko eraikuntzak dira. Asterrikakoa, zehazki, 1924ean eraikia da, unitarioa zen eta garaiko eskolen balio arkitektoniko esanguratsua du.

HEZKUNTZA HEDATZEN EUSKAL HERRIAN

1806an Unibertsitate Napoleonikoa Iparraldean ezarri zen, eta haren hedadurari jarraituz, 1857an Moyanoren Legea Hegoaldean. Lehena Napoleonen kutsu inperialistarekin ezarria zen, hezkuntza sistema bakarra, lurralde osorako, frantsesez eta egitura hertsiki zentralistarekin.
Honen pareko, Hegoaldean, egitura hertsiki zentralistarekin, gazteleraz, lurralde osorako, hezkuntza sistema bakarra, burgesientzako xedeak arautuz eta gutxiengo gobernarien ideologiak ezarritakoa Moyanoren Legea dugu. Bertan ikusten dugu lehenengoz, kapitalaren interesak eta Estatuarenak elkartzeko joera hezkuntza sistemaren bitartez, alegia: "Hezkuntza homogeneoa" behar zuten sistema arautuaren bidez: batasun nazionala bermatzeko (hizkuntzaz eta kulturaz) eta orduantxe sortutako Estatuak ezarritako identitate berria eraikitzeko (industrializazio aroko beharrizan sozial eta ekonomikoei begira zegoena). Ondorengo hezkuntza legeak ez dira aldatu: Iparraldean hezkuntza gatazka laikotasunaren inguruan bildu da, eta Hegoaldean, publiko eta pribatuaren arteko dikotomian. Euskal Herriak ez du izan ez hitzik ez presentziarik araubide horietan. Hezkuntza homogeneo horren bidean, hala ere, protagonista isildua izan da, baina ez isila.

Hezkuntza sistemaren bitartez erreproduzitu egiten da, zelako gizartea halako hezkuntza eta alderantziz, baina baita produzitu ere. Gehienetan erresistentzia gisa erantzuten da, zeren kapitala eta Estatuaren arteko oreka apurtzen da gizarte zibilaren interesek erantzunik ez badute. Horren lekukoa da euskaltzaleek Estatua albo batera utzita ernatu behar izan dituzten egitasmoak. Horren emaitza dira, besteak beste, eskola elebidun gisa 1925ean Bizkaian sortutako Auzo eskolak, oso fokalizatua baina sustrai sendokoa; ostean, 1925-36 bitartean, loratu zen Etxe eskola, hedadura handikoa baina ia hol zorian geratu zena gerra garaian; eta, 1960tik aurrerako Ikastola, berreskurapen nazionalari begira egitasmorik iraunkorrena eta herrikoiena. Hala eta guztiz ere, egitasmo horiak, zoritxarrez, oraindik ez dute hezurtu hezkuntza sistema propioa Euskal Herri osorako.

GIZARTEA - ESKOLA

Gizartea eskolan islatzen da, eta horregatik, eskola antolakuntzak gizartearen antolakuntza ikus araziko digu.
Baina zer da GIZARTEA? Gizarte Zientzien Nazioarteko Entziklopediaren arabera, Gizartea era askotan definitua izan da. Oro har gizartea populazio nahiko independientea edo buruaskia da. Baditu barneko antolaketa, lurralde eremu bat eta berezko kultura. Bere jarraipena neurri handi baten bere partaideen ugalketa sexualaz lortzen da. Gizartea sozial sistema da, non mota ezberdinetako taldeak, ekintzak eta harremanak, guztiak autonomoak baina interakzioan dauden. Jarduera ekonomikoek, erlijiosoek, politikoek badituzte euren antolaketa, ezaugarri eta mugak. Baina sistema bat bezala haien artean loturak eta eraginak dituzte.
Eragin hau edo interakzio hau populazio berdin baten gainean ematen denean esaten da populazio horrek gizarte bat osatzen duela.
Beraz, nolako gizartea, halako eskola izango dugu. Eta eskolan nola heziak garen, gero halako gizartea osatuko dugu.

AUZO ESKOLAK

XX. mendearen hasierakoak ditugu auzo eskolak. Garai hartan, hezkuntza eta kultura aldetik nekazari munduan eta herri txikietan bizi ziren umeen egoera kaskarra zela eta, Bizkaiko Aldundiak auzo eskolak sortzea erabaki zuen. Urteetan zehar, eta beti ere 1937an estatuaren menpean geratu arte eskola hauek, ehundaka eskola eraiki zituen Bizkaiko Aldundiak hainbat auzotan. Honela, 5 urtetik hasi eta 12 urte bitartera arte, edozein auzotako umeak hezkuntza egokia jasotzeko eskubidea izan zuen, bi hizkuntzatan, euskara eta gaztelera.
Diputazioak eskolen kokapena finkatzen zuen. Auzotarrek lan eskerga egiten zuten Aldundiak diruz lagundutako eraikinak jasotzen edota zeuden eraikinak egokitzen. Momentuan legean zeuden arauak bete behar zituzten eskolok: neurriak, argitasuna, higienea, komunak, sukaldea... eta udalarekin batera eraikinaren eredua erabakitzen zuten. Honetaz gain, Aldundia langileetaz, beharrezko materiala erosi eta helarazteaz, hezkuntza plana ezartzeaz eta ikuskaritzaz arduratzen zen. Material aldetik ongi hornitu ziren eskola horiek: mapak, barometroa, liburuak, pupitreak, josteko makina, plumilak, tintak...
Bi eskola bereizten ziren: nekazal eskualdekoak eta eskualde mistokoak. Nekazal eskualdetan euskaraz soilik hitz egiten zenez euskaraz irakasten zen eta gaztelaniaren lehen urratsak ere bai. Eskualde mistoetan, berriz, irakaskuntza gaztelaniaz zen.

Postak idazten: GAIA

Hasiera baten, ikasgai honetan ematen ari ginena ulertzea, nahikotxo lan izan da niretzat gai bat hartu eta hasteko. Ezin nituen ideiak argi jarri gaia aukeratzeko, ematen geunden gauza berri guztiak antolatu eta gure interneteko atari horretan plazaratzeko.
Hori dela eta, egoera pertsonalak utzi didan einean, nire kabuz eta denbora asko sartuz arlo berri hau ulertzea lortu dudala uste dut. Dena den, ez da erreza gauza berrien aurrean izaten dugun beldurra ekidin eta jardutea.
Baina blogga idazteko gaia aukeratzea ere ez da gauzarik errazena izan. Hainbat duda izan ondoren, esku artean ditugun ikasgai desberdin bi elkarlotzea erabaki dut: hezkuntzari aplikaturiko teknologia berriak alde batetik, eta ikastetxearen antolamendua bestetik. Azken honetarako ikerketa lana egiten nagoenez, gai berdina hartzea pentsatu dut: AUZO ESKOLAK: Asterrikako auzo eskola. Honela, nire bloga gai horri buruzko gidatxoa izatea gustatuko litzaidake, interneteko mundu zabalean aletxu bat besterik ez gai honekin eta nire ikerketarekin lotuko gaituena.
Beraz, ongi etorri eta ea nire asmoak egi bihurtzen ditudan!